İSTANBUL (İGFA) – Birleşmiş Milletler Besin ve Tarım Örgütü (FAO) bilgilerine nazaran dünya genelinde çay üretimi ve tüketimi istikrarlı formda artarken, bölüm milyonlarca küçük üretici için değerli bir geçim kaynağı olmayı sürdürüyor. Lakin büyüyen kesimle birlikte; eser güvenliği, izlenebilirlik, uygun depolama şartları, tüketici bilgilendirme ve denetlenebilir üretim süreçleri de daha görünür başlıklar haline geliyor. 5 bin yılı aşan çay kültürü bugün hâlâ ekonomik ve toplumsal kıymetini korurken, tüketici beklentileri de sırf lezzete değil; eserin hangi şartlarda üretildiğine ve nasıl bir kontrol sürecinden geçtiğine odaklanıyor.
“Güvenlik, tarladan bardağa uzanan zincirin tamamıdır”
BİTKİDEN Yönetim Kurulu Lideri Ebru Akdağ, çayın sırf kültürel bir paha değil; birebir vakitte güven ilişkisi üzerine kurulu değerli bir tarım eseri olduğunu belirterek şunları söyledi: “Çay Türkiye’de sadece bir içecek değil; günlük hayatın, misafirperverliğin ve kültürel alışkanlıkların güçlü simgelerinden biri. Bu neden tüketici çayın üretimden satış noktasına kadar geçen tüm seyahatinde daha fazla şeffaflık ve inanç bekliyor. Beşerler artık sadece çayın aromasına değil; hangi şartlarda üretildiğine, nasıl saklandığına ve hangi süreçlerden
geçerek bardağına ulaştığına da dikkat ediyor.”
Akdağ ayrıyeten çay bölümünün dünya genelinde milyonlarca üretici aile için kıymetli bir geçim kaynağı oluşturduğunu belirterek, bilhassa küçük ölçekli üreticilerin desteklenmesi, iklim değişikliğine sağlam üretim modellerinin yaygınlaştırılması ve sürdürülebilir tarım uygulamalarının güçlendirilmesinin bölümün geleceği açısından belirleyici olduğunu söz etti.
“Bitki çaylarında yarar kadar güvenlik ve kalite de önemli”
Bitki çayları ve tıbbi bitkiler alanında uzman Prof. Dr.Ekrem Sezik, son yıllarda artan “yeşile dönüş” eğilimiyle birlikte tüketicilerin bitki çaylarına daha fazla yöneldiğini belirterek, bu eserlerin şuurlu tüketilmesi gerektiğine dikkat çekti: “Bitkiler, sıhhati destekleyen pek çok yararlı bileşik içeriyor. Bilhassa antioksidanlar: Hücre hasarını azaltan, bağışıklığı destekleyen kıymetli unsurlar ortasında yer alıyor. Yeşil çay da polifenol yapısındaki antioksidanlar bakımından hayli güçlü bir çay çeşididir. Siyah çay ile birebir bitkiden elde edilmesine karşın, üretim sürecindeki fark nedeniyle antioksidan unsurları siyah çaydan 2-3 kat daha fazla taşır. Hatta günde 4 fincan yeşil çay içilmesinin gerekli antioksidan ölçüsünü karşılayabileceğini söyleyebiliyoruz. Ihlamur rahatlatıcı tesirleriyle, papatya ise sakinleştirici özellikleriyle öne çıkmaktadır. Lakin burada asıl kıymetli olan, tüketilen eserin inançlı ve standartlara uygun olmasıdır.”
Bitki çaylarında kalite ve güvenlik kriterlerinin büyük ehemmiyet taşıdığını vurgulayan Prof. Sezik, şöyle devam etti: “Çay olarak kullanılan bitkilerin Türk Besin Kodeksi’ne uygun halde üretilmesi gerekir. Bitkilerin hakikat usullerle toplanması, uygun kurallarda kurutulup depolanması ayrıyeten ağır metal, pestisit, mikrobiyolojik bulaşma, aflatoksin, okra toksin ve başka ziyanlı unsur tahlillerinden geçirilmesi gerekir. Açıkta satılan eserlerde ise bu tahlillerin birden fazla yapılmadığı için tüketici farkında olmadan riskli eserler tüketebilir.”
Sezik, bilhassa açıkta satılan bitki çaylarına karşı dikkatli olunması gerektiğini belirterek şu ikazda bulundu: “Aktar ve gibisi noktalarda açıkta satılan eserlerde, hammaddenin kaynağı, saklama şartları ve gerekli tahlillerin yapılıp yapılmadığı birçok vakit bilinmiyor. Bu nedenle tüketicilerin bilinen, muteber firmaların ambalajlı ve tahlil edilmiş eserlerini tercih etmesi gerekiyor. Doğal olması tek başına kâfi değil, inançlı olması da koşuldur.”
Geleceğe bakış: İnanç veren çay ekosistemi
BİTKİDEN’e nazaran çay kesiminin geleceği; tüketici inancını merkeze alan, şeffaf, izlenebilir ve sürdürülebilir üretim modelleriyle şekillenecek. FAO’nun da işaret ettiği üzere, iklim dostu üretim modelleri, küçük üreticilerin desteklenmesi ve adil ticaret uygulamaları bölümün uzun vadeli dayanıklılığı açısından kritik ehemmiyet taşıyor. Dünya genelinde 13 milyondan fazla kişinin geçimini direkt çay kesiminden sağlaması, üretim zincirinin sırf ekonomik değil; toplumsal ve çevresel tesirlerini de görünür hale getirdiği belirtiliyor. Dernek, çayda gerçek inancın sadece eserin kendisiyle değil; üretimden satış noktasına kadar uzanan tüm süreçlerde şeffaflık, kontrol ve izlenebilirlikle inşa edildiğinin altını çiziyor.a
